FREE CYPRUS

Ana sayfa › Kronoloji: 1960'tan bugüne Kıbrıs

Kronoloji: 1960'tan bugüne Kıbrıs

Kıbrıs sorunu 1974'te başlamadı; ancak bugün hâlâ süren bölünmüşlüğü 1974 işgali yarattı. İşte önemli tarihler.

  1. Bağımsızlık

    Kıbrıs, İngiliz sömürge yönetiminin ardından bağımsız bir cumhuriyet olur. Garanti Antlaşması ile Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık adanın bağımsızlığının ve anayasal düzeninin garantörleri olur. İngiltere iki askeri üs tutar.[32]

  2. Toplumlar arası şiddet

    Aralık 1963'te Kıbrıslı Rumlar ile Kıbrıslı Türkler arasında çatışmalar çıkar. Pek çok Kıbrıslı Türk silahlı yerleşim bölgelerine çekilir ve devlet kurumlarından ayrılır. Mart 1964'te BM Güvenlik Konseyi bir barış gücü, UNFICYP'yi kurar. Bu güç bugün hâlâ adada.[5]

  3. Yunan Tümeni

    Yunanistan, bir Türk müdahalesini caydırmak için yaklaşık 10.000 askerlik bir tümeni gizlice Kıbrıs'a gönderir.[28]

  4. Geçitkale (Kofinou)

    Kıbrıslı Türk savaşçıların polis devriyelerini engellemesinin ardından General Grivas komutasındaki Kıbrıs Ulusal Muhafızları, Larnaka yakınlarındaki Boğaziçi (Ayios Theodoros) ve Geçitkale'ye (Kofinou) saldırır. 22 ile 27 arası Kıbrıslı Türk hayatını kaybeder (kaynaklar farklı). Türkiye müdahale tehdidinde bulunur; Yunanistan ve Türkiye savaşın eşiğine gelir. ABD arabuluculuğundaki bir anlaşmayla Yunanistan, Grivas'ı geri çağırır ve tümenini ağır silahlarıyla birlikte Aralık 1967 ile Ocak 1968 arasında adadan çeker. Kıbrıs en güçlü savunmasını kaybeder. Aynı ay Türkiye Dışişleri Bakanı, Yunan askerlerinin ayrılışının "kuvvetler dengesini değiştirdiğini" meclise bizzat söyler. Yedi yıl sonra Kıbrıs, Türk işgaliyle bu askerler olmadan yüzleşir. Aralık 1967'de Kıbrıslı Türk liderliği ayrı bir "geçici yönetim" kurar.[29][14][30][31]

  5. Darbe

    Yunanistan'ı yöneten askeri cunta, Kıbrıslı Rum aşırılıkçılarla (EOKA-B) birlikte Cumhurbaşkanı Makarios'u devirir. Amaç Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanmasıdır ("enosis").[4]

  6. İşgal

    Türkiye, Garanti Antlaşması'ndan doğan haklarını gerekçe göstererek Girne (Kyrenia) yakınlarındaki kuzey kıyısına asker çıkarır. Aynı gün BM Güvenlik Konseyi'nin 353 sayılı kararı ateşkes ve yabancı askeri personelin çekilmesi çağrısında bulunur.[6]

  7. Darbe çöküyor

    Lefkoşa'daki darbe hükümeti düşer, ertesi gün Atina'daki askeri cunta da çöker. Kıbrıs'ta anayasal düzen yeniden sağlanır. Cenevre'de barış görüşmeleri başlar.[24]

  8. İkinci harekât

    Görüşmeler sürerken Türkiye ikinci ve daha büyük bir harekât başlatır. Harekât sona erdiğinde Türk kuvvetleri, Girne, Güzelyurt (Morphou) ve Mağusa (Famagusta) dahil adanın %36,2'sini kontrol etmektedir. 16 Ağustos'ta BM Güvenlik Konseyi'nin 360 sayılı kararı, Kıbrıs Cumhuriyeti'ne karşı girişilen tek taraflı askeri eylemleri resmen onaylamadığını kayda geçirir.[7][1]

  9. Yerinden edilme

    Kıbrıslı Rumlar kuzeyden kaçar ya da çıkarılır. Güneydeki Kıbrıslı Türkler, birçoğu 1975 anlaşmasıyla, kuzeye geçer. Ada, BM'nin devriye gezdiği "Yeşil Hat" boyunca bölünür.[24]

  10. Tek taraflı ilan

    Kıbrıslı Türk liderliği "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti"ni ilan eder. Üç gün sonra BM Güvenlik Konseyi'nin 541 sayılı kararı bu ilanı hukuken geçersiz sayar ve tüm devletleri onu tanımamaya çağırır. Yalnızca Türkiye tanır.[8]

  11. Maraş (Varosha)

    BM Güvenlik Konseyi'nin 550 sayılı kararı, Maraş'ın sakinleri dışındaki kişilerce iskân edilmesine yönelik her girişimin kabul edilemez olduğunu belirtir ve bölgenin BM yönetimine verilmesini ister.[9]

  12. Loizidou - Türkiye davası

    Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Kıbrıslı Rum bir mültecinin Girne'deki mülküne erişimini engellediği için Türkiye'yi sorumlu bulur.[15]

  13. Kıbrıs - Türkiye davası

    Mahkemenin Büyük Dairesi, Türkiye'yi kuzey Kıbrıs'ta Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin çok sayıda ihlalinden — kayıplar, yerinden edilenler ve bölgede kalanlar konusunda — sorumlu bulur.[16]

  14. Geçişler açılıyor

    1974'ten bu yana ilk kez Kıbrıslılar ayrım hattını belirlenmiş noktalardan geçebilir.[20]

  15. Annan Planı

    BM'nin yeniden birleşme planı ayrı referandumlara sunulur. Kıbrıslı Türkler planı kabul eder (%64,9 evet). Kıbrıslı Rumlar ise başta güvenlik garantileri, Türk askerlerinin varlığının sürmesi ve mültecilerin dönüşü nedeniyle reddeder (%75,8 hayır). Plan geçersiz kalır.[25][26]

  16. AB üyeliği

    Kıbrıs Avrupa Birliği'ne katılır. AB hukuku kuzeyde çözüme kadar askıya alınır.[19][27]

  17. Varnava ve Diğerleri - Türkiye davası

    Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, dokuz kayıp kişinin akıbetini soruşturmadığı için Türkiye'nin bu kişilerin ve ailelerinin haklarını ihlal ettiğine hükmeder.[17]

  18. 90 milyon avro

    Mahkeme, Türkiye'nin kayıp yakınlarına 30 milyon avro, Karpaz (Karpasia) yarımadasında yaşayan Kıbrıslı Rumlara 60 milyon avro ödemesine hükmeder.[18]

  19. Crans-Montana

    İsviçre'deki BM öncülüğündeki görüşmeler çöker. Güvenlik ve Türk askerlerinin geleceği başlıca anlaşmazlık konuları arasındadır.[1]

  20. Maraş kısmen açılıyor

    Türkiye'nin desteğiyle Kıbrıslı Türk yetkililer kapalı bölgenin bir kısmını açar. BM Güvenlik Konseyi, Ekim 2020'den bu yana Maraş'ta atılan tüm adımların geri alınması çağrısında bulunur.[34][12]

  21. Yeni temaslar

    Ekim 2025'te yeniden birleşmeden yana bir Kıbrıslı Türk lider seçilir. 2026'da BM Genel Sekreteri adayı ziyaret eder, iki lider düzenli olarak görüşür ve Kasım 2026'da yeni geçiş noktaları açmayı kararlaştırır.[35][36][37]

  22. Hâlâ bölünmüş

    Ada bölünmüş olmayı sürdürüyor. Türk askerleri kuzeyde kalıyor. Kayıplar, yerinden edilenler ve Maraş sorunu çözümsüz.

Bu olaylarla ilgili sorular

1974'te Kıbrıs'ta ne oldu?

15 Temmuz 1974'te Yunan askeri cuntası bir darbeyle Kıbrıs Cumhurbaşkanı'nı devirdi. 20 Temmuz'da Türkiye adaya çıkarma yaptı. Darbe birkaç gün içinde çöktü, ancak Ağustos'ta Türkiye ikinci bir harekât başlattı ve adanın %36,2'sini kontrol altına aldı. Kıbrıs o zamandan beri bölünmüş durumda.[4][1]

İşgalden önce bir darbe oldu mu?

Evet. 15 Temmuz 1974'te Yunanistan'ı yöneten askeri cunta, Kıbrıslı Rum aşırılıkçılarla birlikte Kıbrıs'ı Yunanistan'a bağlamak için Cumhurbaşkanı Makarios'u devirdi. Bu, Kıbrıs'a karşı işlenmiş ağır bir suçtu. Darbe 23–24 Temmuz'da çöktü. 1974'ün dürüst her anlatımı hem darbeyi hem işgali içermelidir.[4]

Maraş (Varosha) nedir?

Maraş, bir zamanlar önemli bir turizm merkezi olan Mağusa'nın modern semtidir. Sakinleri 1974'te kaçtı ve Türk ordusu bölgeyi tel örgüyle çevirdi. BM Güvenlik Konseyi, bölgenin BM yönetimi altında yasal sakinlerine iade edilmesini istiyor. 2020'den beri bölgenin bazı kısımları açıldı; Güvenlik Konseyi bunu kınadı.[9][12]

Annan Planı neydi ve neden reddedildi?

Kıbrıs'ı bir federasyon olarak yeniden birleştirmeyi amaçlayan bir BM planıydı. Nisan 2004'te Kıbrıslı Türklerin %64,9'u evet, Kıbrıslı Rumların %75,8'i hayır dedi. Pek çok Kıbrıslı Rum güvenlik düzenlemelerine, Türk askerlerinin varlığının sürmesine ve mültecilerin dönüşüne getirilen sınırlara itiraz etti. Plan hakkındaki görüşler hâlâ bölünmüş.[25][26]

Tüm sorular →