Home › Wat het internationaal recht zegt over Cyprus
Wat het internationaal recht zegt over Cyprus
De Verenigde Naties, het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en de Europese Unie erkennen de Republiek Cyprus als de enige legitieme staat op het eiland. Geen enkel land behalve Turkije erkent de „Turkse Republiek Noord-Cyprus”.
VN-Veiligheidsraad
De Veiligheidsraad heeft opgeroepen tot terugtrekking van buitenlandse troepen, de in 1983 uitgeroepen „staat” in het noorden juridisch ongeldig verklaard en gevraagd Varosha onder VN-bestuur te plaatsen.
- Resolutie 353 (1974) — roept op tot een staakt-het-vuren en een einde aan de buitenlandse militaire interventie op Cyprus.[6]
- Resolutie 360 (1974) — legt de formele afkeuring van de Raad vast van de eenzijdige militaire acties tegen de Republiek Cyprus.[7]
- Resolutie 541 (1983) — verklaart de uitroeping van een Turks-Cypriotische staat in 1983 juridisch ongeldig en vraagt om intrekking.[8]
- Resolutie 550 (1984) — veroordeelt afscheidingsdaden, wijst bewoning van Varosha door anderen dan de bewoners af en vraagt het onder VN-bestuur te plaatsen.[9]
- Resolutie 789 (1992) — bevestigt de status van Varosha.[10]
- Verklaringen van de voorzitter in 2020 en 2021 — roepen op alle sinds oktober 2020 in Varosha gezette stappen terug te draaien.[11][12]
Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Het Hof heeft herhaaldelijk vastgesteld dat Turkije de effectieve controle over Noord-Cyprus uitoefent en daarom verantwoordelijk is voor de mensenrechtenschendingen daar.[16]
- Loizidou tegen Turkije (1996) — het recht van een vluchteling op haar eigendom.[15]
- Cyprus tegen Turkije (2001) — schendingen rond vermisten, de huizen en eigendommen van ontheemden en de ingesloten bewoners.[16]
- Varnava e.a. tegen Turkije (2009) — het niet onderzoeken van het lot van vermisten.[17]
- Cyprus tegen Turkije, billijke genoegdoening (2014) — € 90 miljoen voor nabestaanden van vermisten en de ingesloten bewoners van het schiereiland Karpasia. Het Comité van Ministers van de Raad van Europa ziet toe op de uitvoering van de uitspraken.[18]
Europese Unie
Volgens Protocol nr. 10 bij de Toetredingsakte van 2003 is heel Cyprus tot de EU toegetreden, maar is het EU-recht opgeschort in de gebieden waar de Cypriotische regering geen effectieve controle uitoefent.[19]
De opschorting wordt opgeheven zodra de Cypruskwestie is opgelost. Wie de nationaliteit van de Republiek Cyprus heeft — ook veel Turks-Cyprioten — is EU-burger. Het verkeer van personen en goederen over de lijn wordt geregeld door de Groene Lijn-verordening van de EU.[20]
En het standpunt van Turkije?
Turkije zegt dat het in 1974 handelde op grond van artikel IV van het Garantieverdrag om de Turks-Cyprioten na de staatsgreep te beschermen. Die bewering wordt betwist.[33][32]
Hoe men ook over de eerste landing denkt: de staatsgreep was vóór het augustusoffensief ingestort, de VN-Veiligheidsraad keurde de militaire actie af en geen enkele lezing van het Verdrag staat een garant toe het land te verdelen dat hij garandeert.[7]
Vragen over het recht
Is Noord-Cyprus bezet?
Ja, volgens de VN, de EU en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, die het noorden beschouwen als deel van de Republiek Cyprus onder Turkse controle. Alleen Turkije erkent de „Turkse Republiek Noord-Cyprus”.[8][19][16]
Waarom noemt Turkije het een „vredesoperatie”?
Turkije zegt dat het op grond van het Garantieverdrag van 1960 ingreep om de Turks-Cyprioten te beschermen na de staatsgreep van de Griekse junta. In juli 1974 erkende de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa dat Turkije een interventierecht had uitgeoefend. Maar de internationale houding veranderde na het tweede offensief in augustus, dat pas kwam nadat de staatsgreep voorbij was; op 16 augustus keurde de VN-Veiligheidsraad de militaire acties tegen de Republiek Cyprus formeel af. Meer dan vijftig jaar later kan het Verdrag de voortdurende militaire aanwezigheid en deling niet rechtvaardigen.[33][7][32]
Hoort Noord-Cyprus bij de EU?
Juridisch wel. Het hele eiland trad in 2004 toe tot de EU. Het EU-recht is in het noorden alleen opgeschort omdat de Cypriotische regering daar geen controle kan uitoefenen. Na een oplossing geldt het op het hele eiland.[19][20]
Kunnen Grieks-Cyprioten terug naar hun huizen in het noorden?
Ze kunnen ze bezoeken via de overgangen die in 2003 opengingen, maar hun huizen en grond niet terugkrijgen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft geoordeeld dat het weigeren van toegang tot hun eigendom hun rechten schendt.[15][16]