FREE CYPRUS

Kıbrıs · Avrupa Birliği · 1974'ten beri

Free Cyprus

1974'ten beri Avrupa Birliği üyesi Kıbrıs Cumhuriyeti'nin topraklarının %36,2'si Türk askeri kontrolü altında.[1]

52 yıldır bölünmüş — 20 Temmuz 1974'ten bu yana 19.111 gün.

Kıbrıs haritası: 1974'ten beri Türk askeri kontrolü altındaki kuzey (adanın %36,2'si), BM ara bölgesi, hükümet kontrolündeki güney ve İngiliz üsleri%36,2
  • 1974'ten beri Türk askeri kontrolü altında
  • BM ara bölgesi
  • Kıbrıs Cumhuriyeti hükümetinin kontrolündeki bölge
  • İngiliz üsleri

"Free Cyprus" ne anlama geliyor?

"Free Cyprus" ("Özgür Kıbrıs"), Kıbrıs'ın bölünmüşlüğüne ve 1974 Türk işgalinden bu yana adanın kuzeyinde bulunan Türk askerlerinin varlığına son verilmesi çağrısıdır.

2026 sonbaharında bu slogan Paris, Münih ve Edinburgh gibi Avrupa şehirlerinde duvarlarda ve çitlerde görülmeye başladı.[38] Onu görenlerin çoğu aynı soruyu soruyor: neyden özgür?

Yanıt: Temmuz ve Ağustos 1974'te Türkiye Kıbrıs'ı işgal etti ve adanın kuzeydeki üçte birinin kontrolünü ele geçirdi. Elli yılı aşkın süre sonra ada hâlâ bir BM ara bölgesiyle bölünmüş durumda, kuzeyde on binlerce Türk askeri bulunuyor ve evlerinden zorla çıkarılan 160.000'i aşkın Kıbrıslı Rum'un evlerine geri dönmesine hiçbir zaman izin verilmedi.[3][23]

"Free Cyprus" Kıbrıslı Türklerden özgür olmak demek değildir. Kıbrıslı Türkler Kıbrıslıdır. Bu çağrı; her Kıbrıslının — Kıbrıslı Rum, Kıbrıslı Türk, Maruni, Ermeni ve Latin — diğer tüm AB vatandaşlarıyla aynı hak ve özgürlüklere sahip olduğu, yabancı asker bulunmayan, yeniden birleşmiş bir ada demektir.

Rakamlarla Kıbrıs

İşgalin üzerinden yarım asırdan fazla zaman geçti; rakamlar hâlâ bölünmüş bir AB üye devletini anlatıyor.

%36,2Kıbrıs Cumhuriyeti topraklarının Türk askeri kontrolü altındaki oranı[1]
160.000–200.0001974'te evlerinden çıkarılan Kıbrıslı Rum (tahminler kaynağa göre değişiyor)[3][24]
45.000–60.0001974–75'te güneyden kuzeye geçen ya da geçirilen Kıbrıslı Türk[24]
2.0021963–64 ve 1974'ten resmî olarak kayıp kişi — 1.510 Kıbrıslı Rum ve 492 Kıbrıslı Türk[21]
~1.080iki toplumlu Kayıp Şahıslar Komitesi tarafından bugüne kadar kimliği belirlenen kişi[22]
35.000+kuzeyde hâlâ konuşlu Türk askeri (uluslararası basın tahmini; Kıbrıs Cumhuriyeti 40.000'in üzerinde olduğunu tahmin ediyor)[23][1]
1"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti"ni tanıyan dünyadaki tek ülke: Türkiye[8]

Kısaca 1974'te ne oldu

15 Temmuz 1974'te Yunanistan'ı yöneten askeri cunta, Kıbrıs'ın seçilmiş cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios'a karşı darbe yaptı. Beş gün sonra, 20 Temmuz'da Türkiye adaya çıkarma yaptı. Ağustos ortasındaki ikinci Türk harekâtı — darbe çöktükten sonra ve Cenevre'de barış görüşmeleri sürerken — adanın %36,2'sini Türkiye'nin kontrolüne bıraktı.[4][7]

Darbe Kıbrıs'a karşı işlenmiş bir suçtu ve Türkiye bunu müdahalesinin gerekçesi olarak kullandı. Ancak darbe hükümeti birkaç gün içinde düştü. İşgal ise sona ermedi.

1960'tan bugüne tüm kronoloji →

İnsani bedel

Kıbrıs'ın bölünmüşlüğü yalnızca siyasi bir anlaşmazlık değildir. Evini, toprağını ve çoğu zaman sevdiklerini kaybetmiş ailelerin hikâyesidir.

  • Kendi ülkesinde mülteci. 1974'te kuzeyden kaçan Kıbrıslı Rumlar hâlâ evlerine dönüp yaşayamıyor. Kıbrıslı Türkler de 1963–64'te ve 1974–75'te güneydeki evlerini kaybetti.[16][24]
  • Kayıplar. Her iki toplumdan aileler hâlâ yanıt bekliyor. Büyük ölçüde Avrupa Birliği tarafından finanse edilen iki toplumlu Kayıp Şahıslar Komitesi, resmî listedeki 2.002 kişinin yaklaşık yarısının kimliğini belirledi.[21][22]
  • Bölgede kalanlar. 1974'ten sonra yaklaşık 20.000 Kıbrıslı Rum ve Maruni kuzeyde kaldı. Kıbrıs Cumhuriyeti'ne göre bugün yalnızca birkaç yüz kişi kaldı.[2][3]
  • Maraş (Varosha). Mağusa'nın bir zamanlar canlı turizm bölgesi 1974'ten beri tel örgülerle kapalı. BM Güvenlik Konseyi, bölgenin BM yönetimi altında yasal sakinlerine iade edilmesi gerektiğini defalarca vurguladı.[9][12]
  • Kültürel miras. Kuzeydeki kiliseler, mezarlıklar ve anıtlar hasar gördü, yağmalandı ya da başka amaçlarla kullanılmaya başlandı.[2]

Bu neden her Avrupalıyı ilgilendiriyor

Kıbrıs adasının tamamı Avrupa Birliği'nin parçasıdır. AB hukuku kuzeyde yalnızca Kıbrıs hükümeti orada kontrol uygulayamadığı için askıya alınmıştır.[19]

  • Bir AB üye devletinin bir kısmı yarım asrı aşkın süredir yabancı askeri kontrol altında.
  • AB vatandaşlarının kendi evlerine ve mülklerine dönmesi hâlâ engelleniyor.
  • Avrupa'nın kurucu ilkesi, sınırların zorla değiştirilemeyeceğidir. Kıbrıs, bu ilkenin AB'nin içindeki sınavıdır.

Bugün durum ne

Resmî yeniden birleşme görüşmeleri 2017'den beri tıkalı, ancak BM öncülüğündeki temaslar 2025–2026'da yeniden başladı.

2026'da BM Genel Sekreteri Kıbrıs'ı ziyaret etti ve iki toplumun liderleri düzenli olarak görüşmeye başladı. Kasım 2026'da yeni geçiş noktaları açmayı kararlaştırdılar.[36][37] Bunun gerçek bir çözüme varıp varmayacağı belirsiz. Kamuoyunun ilgisi konunun gündemde kalmasına yardımcı oluyor.

Uluslararası hukuk ne diyor →

Kısa yanıtlar

"Free Cyprus" ne demek?

1974 işgaliyle başlayan Kıbrıs'ın bölünmüşlüğüne ve kuzeydeki Türk askeri varlığına son verilmesi çağrısıdır. Tüm Kıbrıslıların diğer AB vatandaşlarıyla aynı haklara sahip olduğu, yeniden birleşmiş bir ada demektir.[38]

1974'te Kıbrıs'ta ne oldu?

15 Temmuz 1974'te Yunan askeri cuntası bir darbeyle Kıbrıs Cumhurbaşkanı'nı devirdi. 20 Temmuz'da Türkiye adaya çıkarma yaptı. Darbe birkaç gün içinde çöktü, ancak Ağustos'ta Türkiye ikinci bir harekât başlattı ve adanın %36,2'sini kontrol altına aldı. Kıbrıs o zamandan beri bölünmüş durumda.[4][1]

Kuzey Kıbrıs işgal altında mı?

Evet; BM, AB ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne göre. Bu kurumlar kuzeyi, Türk kontrolü altındaki Kıbrıs Cumhuriyeti toprağı olarak kabul eder. "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti"ni yalnızca Türkiye tanır.[8][19][16]

Kuzey Kıbrıs AB'nin parçası mı?

Hukuken evet. Adanın tamamı 2004'te AB'ye katıldı. AB hukuku kuzeyde yalnızca Kıbrıs hükümeti orada kontrol uygulayamadığı için askıya alındı. Çözümden sonra adanın tamamında uygulanacak.[19][20]

12 sorunun tamamı →

Neler yapabilirsiniz

Gerçekleri öğrenin, paylaşın ve Avrupa Parlamentosu üyenizden harekete geçmesini isteyin. Beş dakikadan az sürer.